علل و ابعاد تظاهرات و اعتراضات مردمی و تظاهرات سراسرى ایران

جمع کثیری از مردم مشهد به عنوان دومین شهر بزرگ ایران روز پنجشنبه گذشته بدون دعوت احزاب سیاسی، اقدام به تظاهرات علیه اوضاع کشورشان کردند و طی دو روز به شهرهای بزرگ دیگری مانند قم، کرمانشاه، یزد، قزوین و برخی شهرهای دیگر نیز گسترش یافت.

128 نمایش هاکوکچه پرسآخرین بروزرسانی:دوشنبه ۱۱ جدی ۱۳۹۶ - ۹:۱۳ بعد از ظهر
علل و ابعاد تظاهرات و اعتراضات مردمی و تظاهرات سراسرى ایران
علل و ابعاد تظاهرات و اعتراضات مردمی و تظاهرات سراسرى ایران

بسیاری از استان‌ها و شهرهای ایران طی چند روز گذشته بدون اعلام قبلی از سوی شخصیت‌ها و گروه‌های مطرح سیاسی، شاهد تظاهرات گسترده مردم و شعارهای تند آنان در اعتراض به اوضاع اقتصادی، سیاسی داخلی و خارجی و مسائل اجتماعی مانند فقر، بیکاری و غیره بوده است.

در حالی که شمار افرادی که در تظاهرات ضد دولتی در ایران جان خود را از دست دادند، به ۱۰ تن افزایش یافته است، گزارش شده است که تعداد بازداشت شدگان نیز به حداقل ۳۷۷ نفربوده است.

این تظاهرات روز پنجشنبه در مشهد که دومین شهر پرجمعیت ایران و مرکز بزرگ و مذهبی استان خراسان رضوی است آغاز شد. در همان روز و روزهای بعد مردم شهرهای نیشابور، شاهرود، کرمانشاه، قم، رشت، یزد، قزوین، زاهدان، اهواز و غیره هم به این تظاهرات پیوستند. امروز نیز دانشجویان در داخل دانشگاه تهران اقدام به تجمع و شعاردادن کرده‌اند.

چنین اعتراضاتی طی یک سال گذشته کم و بیش در بسیاری از شهرها، از جمله تهران توسط سپرده گذاران و مال‌باختگان موسسه‌های مالی که تعداد آنها به ۶ هزار مورد می‌رسد، جریان داشته و شعارهای تندی هم سرداده شده است. تعداد این مال‌باختگان چند میلیون نفر تخمین زده می‌شود. نهادهای دولتی و حکومتی نیز با تجمعات آنها برخوردی نداشته‌اند.

بنابراین بسیاری از شرکت کنندگان در تظاهرات اخیر، هم این افراد بوده و طبقات فقیر جامعه و همچنین معترضان سیاسی به آنها پیوسته‌اند. هدف اصلی تظاهرکنندگان، اعتراض به وضعیت معیشتی، فقر و بیکاری بوده است، اما چون اقتصاد سیاست و سیاست خارجی ایران در هم تنیده است، این سه مقوله را به هم ربط داده‌اند.

به عنوان مثال، آنان گفته اند پول ‌ما را در سوریه و غزه و لبنان خرج نکنید. یا گفته اند ملت به گدایی افتاده اند. همچنین برای روح رضا شاه پهلوی که از نظر برخی عامل مدرن شدن و تحول ایران است دعا کرده اند. مردم شعارهایی مانند «سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران»، «مرگ بر حزب الله»، «جمهوری اسلامی نمی‌خواهیم»، «استقلال آزادی، جمهوری ایرانی» و «مردم گدایی می‌کنند»، غیره را نیز سرداده‌اند.

تردیدی نیست که مسئولین هر دو جناح ایران با توجه به شاخک‌های اطلاعاتی و امنیتی بسیار قوی خود از احتمال چنین تظاهراتی مطلع بوده‌اند، اما برای تخلیه خشم این طیف از ناراضیان اقتصادی، از انجام آن ممانعت نکرده اند. موسسه‌های مالی مذکور که اکثر قریب به اتفاق آنها متعلق به نهادها یا فعالان اقتصادی جناح محافظه کار هستند اعلام ورشکستگی کرده و سرنوشت پول سپرده گذاران مشخص نیست.

دولت تنها برای پرداخت دیون دو موسسه «کاسپین» و «البرز» که تحت نظارت بانک مرکزی هستند قبول مسئولیت کرده است. حال اگر دیون بقیه موسسه‌ها را پرداخت نکند اعتراض مال‌باختگان گسترش می یابد. و اگر از بودجه عمومی کشور پرداخت کند، با اعتراض بقیه مردم مواجه خواهد شد. دولت هم با کمبود شدید منابع مالی هم مواجه است و توان پرداخت بدهی این موسسه‌ها را ندارد.

گمانه‌زنی‌ها درباره طراحان این رویداد ادامه دارد. هرگونه تجمع خیابانی در ایران باید با مجوز و هماهنگی وزارت کشور وابسته به دولت و نیروی انتظامی وابسته به رهبر ایران انجام شود. دولت رسما اعلام کرده که این تظاهرات بدون مجوز بوده است. نهادهای امنیتی مانند پلیس و سپاه پاسداران خیابان‌ها را نبسته و مانع برگزاری تظاهرات نشده‌اند. احتمال غافلگیری نیز وارد نیست، چون تظاهرات چند روز ادامه داشته است.

تا پیش از این، از جمله سال ۲۰۰۹ اعتراضات مردم ایران در دفاع از برنامه‌های اصلاح‌طلبان بود، اما برای نخستین بار شعارها شامل حال هر دو جناح حاضر در حاکمیت شد. این امر باعث تحیر و سردرگمی تحلیلگران و مسئولین دو جناح دولتی و مخالفان آن شده است.

هیچ کدام از گروه‌ها و شخصیت‌های سیاسی داخل ایران نیز از آن حمایت یا در آن شرکت نکرده‌اند. هرچند بسیاری از چهره‌های هر دو جناح حاکم؛ مانند علی اکبر ولایتی، محسن رضایی، مصطفی تاجزاده، محمود صادقی، علی یونسی و غیره با اشاره به مشکلاتی مانند فقر، بیکاری، فساد اقتصادی و تبعیض از حق مردم برای اعتراض سخن گفته‌اند.

درهرحال، این تظاهرات ابعاد سیاسی پیدا کرد و وارد روندی شد که مسئولین امر انتظارش را نداشتند. به همین خاطر پس از گسترش دامنه آن در سطح ایران، هر دو جناح دولتی و محافظه کاران مخالف آن نسبت به آن اعلام برائت یا دیگری را به راه اندازی آن متهم کرده اند.

اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور ایران دیروز گفت که “مسائل اقتصادی بهانه برخی مسائل شده است. در پشت پرده مسائل دیگری مطرح است”. روزنامه ایران به عنوان ارگان رسمی دولت حسن روحانی نیز امروز طی مقاله ای در صفحه اول خود نوشته که «عده‌ای مردم را بازیچه فرض می‌کنند تا به اهداف خاص برسند».

در جناح مقابل نیز خطیب جمعه تهران نیز تاکید کرده “نباید فضا را آزاد بگذاریم و اجازه بدهیم هر فکر مسموم و صحبت نسنجیده‌ای وارد ذهن مردم شود». حسین شریعتمداری از سیاستمداران قدرتمند این جناح مدیر روزنامه «کیهان» وابسته به دفتر رهبر ایران هم امروز گفته که “ایجاد نارضایتی در مردم به وسیله معیشت، فتنه جدید فتنه گران است”. سپاه پاسداران هم اعلام کرده که «عده‌ای در آرزوی فتنه‌ جدیدی هستند».

از دیدگاه بسیاری از حامیان رئیس جمهور ایران مانند فرزانه روستایی کارشناس مسائل سیاسی و روابط بین الملل، کوتاهی روحانی در مخالفت با سیاست خارجی نظام مانند دخالت در یمن، عدم تعیین وزیر زن و سنی در کابینه، سکوت در قبال حصر کروبی و موسوی باعث شده مخالفان او از این تظاهرات برای بیان اعتراض خود استفاده کنند. این تظاهرات را می‌توان در ادامه کمپین «پشیمانی از رای به روحانی» دانست.

تحولات چند دهه گذشته در ایران نشان داده که هیچ گونه تظاهراتی حتی اگر در زمینه اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی، کارگری، حقوق زنان و غیره باشد، را نمی‌توان از سیاسی شدن آن جلوگیری کرد. نکته پایانی اینکه با نزدیکی دو جناح اصلاح‌طلب و محافظه‌کار در ایران به یکدیگر که با معرفی جریان اعتدالگرا به ریاست حسن روحانی اتفاق افتاده، اعتراضات سیاسی نیز متوجه هر دوی این گروه شده است. خبرگزاری آناتولی

۱۳۹۶-۱۰-۱۱
کوکچه پرس