بر اساس گزارش رسمی که امروز یکشنبه ۵ دلو ۱۴۰۴ توسط مقامات کابل منتشر شد، مجموعاً ۱۶ هزار و ۹۲۸ مهاجر افغان در قالب ۲ هزار و ۹۸۱ خانواده طی یک هفته گذشته از مرزهای نیمروز، تورخم و اسلامقلعه وارد کشور شدهاند. این موج بزرگ بازگشت در حالی صورت میگیرد که افغانستان با یکی از سختترین زمستانهای دهه اخیر روبرو است. بسیاری از این افراد میگویند که در کشورهای همسایه با برخوردهای تند پولیس مواجه شده و بدون آمادگی قبلی یا جمعآوری داراییهای خود، اخراج شدهاند.
مقامات طالبان مدعی هستند که برای تمامی بازگشتکنندگان کمکهای اولیه شامل مواد غذایی، آب آشامیدنی، خدمات صحی و ترانسپورت رایگان تا مناطق اصلیشان فراهم شده است. با این حال، گزارشهای مستقل نشان میدهد که به دلیل حجم بالای بازگشتکنندگان، ظرفیت مراکز پذیرش در نقاط مرزی تکمیل شده و بسیاری از خانوادهها شبهای سرد زمستان را در شرایط نامناسب سپری میکنند. سازمان ملل پیش از این هشدار داده بود که تنها ۱۱ درصد از افغانهای بازگشته به کشور موفق به یافتن شغل میشوند، که این امر خطر فقر مطلق را افزایش میدهد.
در مرز پاکستان، بازگشایی احتمالی گذرگاه خرلاچی در پکتیا به عنوان مسیری جدید برای بازگشت مهاجران مورد بحث قرار گرفته است، اما تنشهای سیاسی میان کابل و اسلامآباد مانع از اجرای منظم طرحهای حمایتی شده است. پلیس پاکستان در ایالتهای مختلف همچنان به بازداشت پناهجویانی که مدارک قانونی ندارند ادامه میدهد. از سوی دیگر، ایران نیز روند اخراج مهاجران فاقد مدرک را تشدید کرده است که بر اساس برخی گزارشها، روزانه صدها تن از مرز نیمروز به داخل افغانستان رانده میشوند.
وضعیت بهداشتی مهاجران در بدو ورود به کشور نگرانکننده توصیف شده است. به دلیل سرمای شدید، بیماریهای تنفسی در میان کودکان بازگشتکننده شایع شده است. تیمهای صحی صلیب سرخ و سازمان بهداشت جهانی در نقاط مرزی مستقر هستند، اما کمبود دارو و تجهیزات گرمایشی یک چالش جدی است. همچنین گزارشهایی از ناپدید شدن برخی مهاجران در حین بازداشت توسط پلیس پاکستان منتشر شده که نگرانیهای حقوق بشری را دوچندان کرده است.
کمیسیون عالی رسیدگی به مشکلات عودتکنندگان از سرمایهداران و تاجران افغان خواسته است تا در این شرایط دشوار به یاری هموطنان خود بشتابند. این موج عظیم بازگشت، فشار مضاعفی بر اقتصاد در حال فروپاشی افغانستان وارد کرده است؛ کشوری که نرخ بیکاری در آن به ۷۵ درصد رسیده است. کارشناسان معتقدند که اگر مکانیسمهای حمایتی بینالمللی برای مدغمسازی این افراد در جامعه تقویت نشود، افغانستان با یک انفجار اجتماعی و بحران جدید بیجاشدگان داخلی روبرو خواهد شد.
